اسپوندیلو لیستزیس دژنراتیو

مهره های ستون فقرات کمری به طور منظم روی هم قرار گرفته‌اند به طوری که لبه جلویی و لبه عقبی کل مهره ها در یک خط می باشد. اسپوندیلولیستزیس (لیزخوردن مهره ها ) از کلمه ی لاتین گرفته شده است .  اسپوندیلو یعنی مهره و لیستزیس یعنی لیز خوردن ، پس اسپوندیلولیستزیس یعنی لیز خوردگی مهره یا لغزندگی مهره. . به عبارت دیگر در بیماری اسپوندیلولیستزیس یکی از مهره ها روی مهره پایینی لیز می‌خورد.

اسپوندیلولیستزیس یا لیز خوردگی مهره یا لغزندگی مهره چیست؟

اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو

 

مهره های ستون فقرات کمری به طور منظم روی هم قرار گرفته‌اند به طوری که لبه جلویی و لبه عقبی کل مهره ها در یک خط می باشد. اسپوندیلولیستزیس (لیزخوردن مهره ها ) از کلمه ی لاتین گرفته شده است .  اسپوندیلو یعنی مهره و لیستزیس یعنی لیز خوردن ، پس اسپوندیلولیستزیس یعنی لیز خوردگی مهره یا لغزندگی مهره. . به عبارت دیگر در بیماری اسپوندیلولیستزیس یکی از مهره ها روی مهره پایینی لیز می‌خورد.

اسپوندیلولیستزیس (لیزخوردن مهره ها ) دژنراتیو اولین بار در ۱۹۳۰  شرح داده شد. در ابتدا آنرا اسپوندیلولیستزیس (لیزخوردن مهره ها ) کاذب ( یا سودواسپوندیلولیستزیس ) می گفتند. زیرا ترکی در پشت مهره دیده نمی شود .به عبارت دیگر در این بیماری  قسمت های پشت ستون مهره ها سالم است ولی مهره ها  لیز خوردگی دارد  (۱) بعدها جنبه های کلینیکی این بیماری توسط آقای Macnab  توضیح داده شد و آنرا اسپوندیلولیستزیس همراه با سالم بودن ساختمان های  پشت  مهره ها نامگذاری کردند ( ۲) ​​​.  نام اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو اولین بار  توسط آقای Newman and Stone  به کار برده شد (۳).  اخیراً اسپوندیلولیستزیس را بر مبنای اتیولوژی یعنی عامل به وجود آورنده آن تقسیم بندی می کنند (۴) . تحت این تقسیم بندی دو نوع اسپوندیلولیستزیس وجود دارد یکی اکتسابی  و یکی مادر زادی  .  اسپوندیلولیستزیس (لیزخوردن مهره ها ) دژنراتیو از نوع اکتسابی است. (۴ و ۵)

شکل 1  اسپوندیلولیستزیس دژنراتیوو شکل 2 اسپوندیلولیستزیس با ترک مهره را نشان میدهد 

طبق این تقسیم بندی اسپوندیلولیستزیس  دژنراتیو ممکن است اولیه یا ثانویه باشد .  اولیه به خاطر تغییرات سائیدگی یا آرتروز  بدون علت خاصی  در  زنان میانسال  بوجود  می‌آید  و با علائم تنگی کانال نخاعی مراجعه میکنند . اسپوندیلولیستزیس ثانویه پس از  عمل جراحی قبلی در روی کمر و فیوژن ودر نتیجه لیز خوردن مهره در بالای محل فیوژن بوجود می آید .  

 

اپیدمیولوژی و بیو مکانیک

اسپوندیلولیستزیس در چه سنی دیده می شود؟

اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو در افراد بالای ۴۰ سال دیده می شود .معمولاً افراد زیر ۴۰ سال کمتر به این بیماری دچار می‌شوند .

چه مهره هایی دچار لیز خوردگی می شوند؟

شایعترین محل گرفتاریاسپوندیلولیستزیس دژنراتیو لیز خوردن  مهره چهارم و پنجم است (L4-L5) .گرچه سطوح دیگر نیز می‌تواند گرفتار شود .  ولی در اسپوندیلولیستزیس نوع ایسمیک  که همراه با ترک پشت مهره است  معمولاً مهره  (آخرین مهرهکمری که به لگن وصل میشود )L5-S1 گرفتار می شود .

چرا اسپوندیلولیستزیس در مهره های چهارم و پنجم کمری (L4-L5) شایع تر است؟

فاکتورهایی که باعث میشود مهره چهارم روی مهره پنجم لیز بخورد شامل کم عمق بودن مهره L5 در داخل لگن و زوائد عرضی باریک مهره L5  و همچنین شیب ساکروم یا لگن که هر سه عامل  در زنها بیشتر از مردها ا ست . (۶)

اسپوندیلولیستزیس دژنراتیودر زنها شایعتر است یا مردان ؟

اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو تقریبا ۴ تا ۵ بار در زنان شایع تر از مردان است . این بیماری در زنان سیاه پوست بسیار شایعتر از زنان سفید پوست است. (۷) علت ایجاد اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو در زنها به علت شل بودن لیگامان های نگهدارنده و اثرات هورمونی است. (  ۸، ۱۰)

در یک مطالعه در زنانی که بعد از سن یائسگی  اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو  داشتند  ، میزان رسپتورهای استروژن  ( هر  هورمونی روی سلول ها ی بدن یک گیرنده دارد که به آن می چسبد ) به طور قابل ملاحظه ای زیادتر از زنهایی بوده است که در همان سن فقط تنگی کانال نخاعی داشتند . ولی روشن نیست که آیا زیاد بودن رسپتورهای استروژن باعث پیدایش اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو  می‌شود. (۹)

چند درصد زنان و مردان جامعه دچار اسپوندیلولیستزیس می‌شوند؟

در یک مطالعه اپیدمیولوژیک که در کپنهاک بر روی ۴۳۵۱ بیمار انجام شد ، میزان شیوع اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو 2.7% در مردان 8.4% در زنان بود (۱۱).

چه عواملی فرد را مستعد  بیماری اسپوندیلولیستزیس می‌کند ؟

 ریسک فاکتورهای پیدایش اسپوندیلولیستزیس (لیزخوردن مهره ها ) دژنراتیو در زنها شامل : چاقی  ،افزایش سن  ، افزایش قوس کمر بود . در مردها تنها ریسک فاکتور اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو افزایش سن بود در حالیکه  چاقی و افزایش قوس کمر در مردان دخالت چندانی در پیدایش اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو نداشتند . ارتباط مستقیم بین اسپوندیلولیستزیس و سن شروع یائسگی  ، سیگار کشیدن و بلند کردن اجسام سنگین نبود.   به طور کلی در پیدایش اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو چندین فاکتور دخالت دارد شامل :  فاکتورهای آناتومیکی مانند 1- گسسنگی بیماری دیسک  ، 2-شل بودن لیگامان ها ،3-آرتروز مفاصل پشتی ستون مهره ها که اصطلاحا فاست نامیده می شوند ،4- مقدار قوس کمر یا لوردوز کمر،5- فاکتورهای هورمونی ،6- تعداد  حاملگی های قبلی و7- فاکتورهای ژنتیکی  می باشند . یک مطالعه نشان داد که تیپ 9 ژن  پلیمریسم  کلاژن که باعث باقی ماندن تریپتوفان در  پروتئین‌های زنجیر سه رشته ای پروتئین می شود باعث پیدایش اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو می شود (۱۲)

آیا برای پیدایش اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو  لیگامان های طولی قدامی و خلفی و دیسک باید از هم گسیخته باشند؟

دانشمندان  از روی مطالعه جسد پی برده اند که برای ایجاد اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو لازم است که  هم پیوستگی دیسک و هم پیوستگی لیگامانهای طولی  قدامی و خلفی مختل باشد تا بتواند اسپوندیلولیستزیس ایجاد شود  ، اما نقش به هم خوردن پیوستگی دیسک مهمتر از نقش لیگامان ها می باشد.  به عبارت دیگر طبق این تئوری دیسک و  لیگامان های طولی قدامی و خلفی باید از هم گسسته شود تا اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو ایجاد شود. (۱۴)

شکل ساختمان دیسک و لیگامانهای طولی خلفی و قدامی را نشان میدهد . به طور کلی مهره ها توسط دیسک و در جلو و دوم مفصل در عقب  که فاست نامیده می شوند به هم وصل  می شوند و در عین حال می تواند مانند دانه های تسبیح حرکت کند و علاوه بر آن دو تسمه در جلو و عقب تنه مهره قرار دارد که لیگامان های طولی قدامی و خلفی نامیده می‌شوند. این پنج عامل باعث می‌شوند که که مهره ها به هم متصل شوند و در عین حال بیشتر از حد طبیعی روی هم حرکت نکنند.

زاویه قرار گرفتن فاست ها (facet) یا مفاصل ستون مهره ها چه اهمیتی در پیدایش اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو دارد ؟

زاویه قرار گرفتن مفاصل نیز در ایجاد اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو مهم است . مخصوصاً در ناحیه بین مهره ای چهارم و پنجم (L4–L5) که فاست ها (facet) بیشتر عمودی هستند  ، اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو بیشتر دیده می شود . (۱۵ تا ۱۷)

یک مطالعه نشان داد که در افرادی که فاست های دوطرف مهره های چهارم پنجم کمری  (L4–L5)آنها بیش از ۴۵ درجه عمودی باشد احتمال بروز اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو  ۲۵ برابربیشتر از  کسانی است  که زاویه ی مفاصل آنها  کمتر از 45 درجه  است . (۱۴)

هنوز معلوم نیست که به هم خوردن زاویه فاستها  یک مسئله مادرزادی است یا یک مسئله اکتسابی.  در مطالعه دیگری نشان داده شده است که به هم خوردن ثبات هردو فاست  و لقی آنها و گسستگی  دیسک برای ایجاد اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو ضروری است.( ۱۸)

یک مطالعه که بر روی رادیوگرافی زنان میانسال انجام گرفت  ،نشان داد که کسانیکه ارتفاع دیسک آنها کم است  و نیز مهره هایی که  ارتفاع جلویی آنها کمتر از ارتفاع عقبی آنها ست مستعد اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو  هستند . (۱۹)

سیر طبیعی اسپوندیلولیستزیس دژنراتیوچیست ؟

 سیر طبیعی اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو هنوز دقیقا مشخص نیست . (۲۱)  در یک مطالعه متاآنالیز از بین ۱۵۲ مطالعه ای که در سال   ۱۹۷۰ تا  ۱۹۹۳ بر روی اسپوندبلولیستزیس دژنراتیو انجام شده بود فقط سه مطالعه  از این مطالعات سیر طبیعی این بیماری  را شرح داده بود  ، که شامل ۲۷۸ بیمار می شد .   به طور کلی از این ۲۷۸ بیمار ۹۰ نفر  یعنی ۳۲ درصد بدون درمان نتایج خوب داشتند. (۲۲ و ۲۳)

  چند درصد بیماران مبتلا به اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو در طی زمان دچار افزایش لیز خوردگی مهره می‌شوند؟

بهترین مطالعه برای پی بردن به سیر بیماری اسپوندیلیتزیس  دژنراتیو بر روی ۴۰ بیمار انجام گرفته است که هیچ کدام از اینها مورد درمان قرار نگرفتند و بین ۵ تا ۱۴ سال (به طور متوسط ۸ سال)پیگیری شدند ،   از این بیماران دو سوم آنها یعنی ۲۸ بیمار دچار پیشرفت   علائم اسپوندیلولیستزیس در رادیوگرافی ساده نشدند . در حالی که یک سوم بیماران یعنی ۱۲ بیمار اسپوندیلولیستزیس آنها  در رادیوگرافی های ساده در طول زمان پیشرفت کرد. 

آیا رابطه مستقیمی بین میزان لیز خوردگی مهره و شدت علائم بیماری اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو وجود دارد یا خیر؟

 نکته جالب این است که در مطالعه فوق  چهار  ار  چهل بیمار  یعنی کلا ده درصد از ۴۰ بیمار بدتر شدند که همه در گروهی بودند که اسپوندیلولیستزیس آنها در رادیوگرافی ساده پیشرفتی نکرده بود.  بنابراین این مطالعه نشان می دهد که ارتباط مستقیمی بین میزان لیز خوردگی مهره و  بدتر شدن  علائم کلینیکی وجود ندارد. (۲۴)

در چه بیمارانی احتمال پیشرفت اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو در رادیوگرافی ستون مهره ها کم است؟

نکته جالب دیگری که این مطالعه نشان داد این است که در بیمارانی که فضای دیسکی آنها باریک شده است و استئو فیت (زواید استخوانی ) درست کرده و یا در اطراف صفحات انتهایی مهره ها اسکلروز ایجاد شده است یا لیگامان آنها دچار کلسیفیکاسیون (استخوانی) شده است  در رادیوگرافی ساده پیشرفتی در اسپوندیلولیستزیس آنها  دیده نشد.

مطالعات دیگری هم وجود دارد که نشان می دهند ارتباطی بین  میزان پیشرفت اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو در   رادیوگرافی ساده و بدتر شدن علائم بیمار دیده نمی‌شود. (۲۰ و ۲۵ و ۲۶)

در کل عاقبت  یا پروگنوز اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو در صورتی که عمل نشود چیست ؟

مطالعه ای که توسط جامعه جراحان ستون فقرات آمریکا انجام شد ، نشان داد که اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو پروگنوز خوبی دارد  . (۲۰) اگرچه این مطالعه تفاوت بین سیر طبیعی و درمانهای غیر جراحی را بررسی نکرده است ، ولی نشان میدهد  که اغلب بیماران بدون جراحی علائم عصبی زیادی پیدا نکردند و سیر بیماری در گروهی که مورد جراحی واقع نشده بودند  خوب  بوده است .

علائم کلینیکی

علائم کلینیکی اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو چیست ؟

 علائم کلینیکی اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو همان علائم تنگی کانال نخاعی است . یعنی بیمار مبتلا به اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو می تواند بدون هیچ علامتی باشد یا می تواند با کمر درد یا درد اندام های تحتانی مراجعه نماید. 

فرق کمردردی که در فرد میتلا به اسپوندیلو لیستزیس دژنراتیو دیده می شود با فردی که دچار دیسک کمر شده است چیست ؟

درد کمر اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو  مکانیکال است و ممکن است با حرکت کمر به عقب یا اکستانسیون بدتر شود ، یا وقتی که بیمار می خواهد از حالت خم شده به جلو به حالت مستقیم درآید بد تر شود .  در حالی که در بیمارانی که دچار دیسک کمر هستند با خم شدن به جلو یا نشستن  درد بد تر میشود .  به  طور کلی درصد کمی از بیمارانی که اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو دارند با کمردرد مراجعه می‌کنند .

درد  اندام تحتانی در فردی که دچاراسپوندیلولیستزیس دژنراتیو   است چگونه است ؟

درد اندام تحتانی به صورت درد رادیکولر(یعنی دردی که در مسیر یک ریشه عصبی خاص ا ست  ،مانند درد سیاتیکی که در مسیر عصب سیاتیک است) یا  می ‌تواند  به صورت لنگش متناوب باشد .

لنگش متناوب چیست؟

 لنگش متناوب عصبی که لنگش کاذب نیز نامیده می شود ، شامل درد اندام های تحتانی است که هنگام راه رفتن ایجاد می شود . (۲۸) لنگش متناوب عصبی باید از لنگش متناوب عروقی (که در نتیجه تنگ شدن یا انسداد شریانهایی  است که به اندام های تحتانی خون می رسانند) تشخیص داده شود که  تفاوتهای آنها در جدول ۱ نشان داده شده است.

فاکتورهای قابل ارزیابی  

لنگش عروقی

لنگش عصبی

مسافتی که بیمار راه میرود

ثابت است

متغیر

فاکتورهایی که باعث بهبود درد میشود

ایستادن

ایستادن خم شدن به جلو

فاکتورهایی که باعث بد تر شدن درد  میشود

راه رفتن

ایستادن و راه رفتن

رفتن در سربالایی

در ناک

بدون درد

دوچرخه سواری

در ناک

بدون درد

نبض بیمار  

نبض وجود ندارد

نبض ها وجود دارند

 وضعیت پوست  بیمار

موهای پوست از بین رفته و پوست درخشان است

پوست طبیعی است

ضعف عضلانی

به ندرت دیده میشود

گاهی ضعف عضلانی وجود دارد

درد کمر

به ندرت دیده میشود

کمر درد شایع است

حرکت کمر

طبیعی است

حرکت کمر محدود و درد ناک  است

خصوصیات درد

گرفتگی عضله از پایین به بالا بدون خواب رفتگی

خواب رفتگی و درد از بالا به پایین وجود دارد

آتروفی یا لاغر شدن عضلات

ناشایع است

گاهی دیده می شود

 

 

مقالات پربازدید