تنگی کانال نخاعی
بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی ، مدتی پس از ایستادن یا راه رفتن دچار درد شدید و افزایش یابنده در ناحیه باسن ، ران و عضلات ساق پا در یک طرف یا دو طرف می شوند. تنگی کانال نخاعی می تواند منتشر باشد.

  شما میتوانید فایل صوتی این مقاله را بشنوید 

تنگی کانال نخاعی

 

تنگی کانال نخاعی چیست؟

ستون فقرات ما برای اینکه بتوانیم خم و راست شویم و در جهات مختلف حرکت کنیم، یکپارچه درست نشده است، بلکه مانند دانه‌های تسبیح تکه تکه درست شده است و سپس به هم متصل شده است. هر مهره با مهره بالایی توسط سه ساختمان به هم متصل می شود. یکی در جلو که دیسک نام دارد و دو ساختمان درعقب که فاست (facet) یا مفاصل مهره ها نام دارد. این ساختمان ها توسط لیگامان هایی محکم به هم متصل می شوند به طوری که ما می‌توانیم به جلو و عقب و طرفین حرکت کنیم خم شویم بدون اینکه مهره های ما جابجا شوند. بنابراین بین هر دو مهره یک سوراخ وجود دارد که سوراخ بین مهره ای نامیده می‌شود و از داخل این سوراخ یک ریشه عصبی خارج شده که به اندام‌های تحتانی می رود و باعث حرکت عضلات می شود. در عده ای از افراد جامعه این فاست ها یا مفاصل های پشت مهره بیش از حد رشد می کنند و در نتیجه جا برای ریشه عصبی تنگ می شود. این بیماری را تنگی کانال نخاعی می نامند. 

 

انواع تنگی کانال نخاعی
شکل 1 - انواع تنگی کانال نخاعی

انواع تنگی کانال نخاعی چیست ؟

تنگی کانال نخاعی را به انواع مختلفی تقسیم کرده‌اند ، از لحاظ محل ، تنگی کانال نخاعی را به سه دسته تقسیم می کنند.

۱- نوع مرکزی ۲-نوع محیطی ۳- نوع تنگی سوراخ بین مهره ای.

هم از لحاظ بالینی و هم از لحاظ ام آر آی هر کدام از این سه نوع تنگی کانال نخاع علائم متفاوتی دارند. اما در بیماران پیشرفته معمولاً هر سه قسمت تنگ می‌شوند. بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی مرکزی معمولاً به صورت لنگش متناوب مراجعه می کنند یعنی بیمار بعد از مدتی ایستادن یا راه رفتن دچار خستگی پاها می شود و عملاً نمی‌تواند به راه رفتن ادامه دهد و مجبور چند دقیقه استراحت کند سپس به راه رفتن خود ادامه دهد. بیماران مبتلا به تنگی محیطی علائم درد ریشه عصبی و هم درجاتی از لنگش متناوب را نشان می دهند. بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی نوع سوم یعنی تنگی سوراخ عصبی که در آنها فقط سوراخ عصبی تنگ می شود به صورت درد شدید تیر کشنده در اندام تحتانی است علائم آنها شبیه علائم فتق یا پارگی دیسک کمر است و لنگش متناوب معمولاً ندارند. 

علت تنگی کانال نخاعی چیست؟

علل اصلی تنگی کانال نخاعی شناخته شده نیست، عوامل متعددی در بروز آن دخالت دارد که مهمترین آن ژنتیک می باشد یعنی اینکه بعضی از افراد استعداد بیشتری نسبت به افراد سالم جامعه دارند تا این بیماری را بگیرند و مهمترین عامل ژنتیکی جنس لیگامان زرد، شکل مفاصل مهره ای یا فاست ها و شکل کانال نخاعی است یعنی مفاصل اینگونه افراد زود دچار ناپایداری می شود، مفصل (فاست) شل شده برای ایجاد پایداری ستون مهره ها مجبور است سطح تماس خود را افزایش دهد در نتیجه رشد بیش از حد می کند و این رشد در نهایت به ضرر بدن تمام می شود زیرا نا پایداری ستون مهره ها جبران می شود ولی در عوض جای ریشه های نخاعی کم می شود.

هر چه شکل کانال نخاعی فرد به دایره نزدیک تر باشد احتمال ابتلا به بیماری تنگی کانال نخاعی کمتر است و هرچه شکلش مثلثی تر باشد، احتمال ابتلا به بیماری تنگی کانال نخاعی بیشتر است.

ریسک فاکتورهای تنگی کانال نخاعی چیست؟

۱- افزایش سن :

اصولاً با افزایش سن افراد دچار تنگی کانال نخاعی می شوند. زیرا مفصلهای پشت ستون مهره ها که فاست facet نامیده می‌شوند دچار ساییدگی و در نتیجه خارج شدن از شکل طبیعی و در واقع دچار بزرگ شدن فاست ها می شوند. زیرا با افزایش سن عضلات ما تحلیل می روند لیگامان های ما شل می‌شوند و در نتیجه به فاست ها فشار بیشتری می آید و ناپایدار و لق می شوند. فاست ها برای جبران این فشار و ایجاد پایداری در ستون مهره ها و جلو گیری از لق شدن ستون فقرات مجبورند سطح تماس خود را زیاد کنند. یعنی مجبورند بزرگتر شوند تا بتوانند فشار وزن ما را تحمل کنند و همین باعث تنگی کانال نخاعی می شود.

 ۲- ژنتیکی :

درعده ای از افراد قطر کانال نخاعی کوچکتر از افراد عادی جامعه است.

۳- شغل های سنگین :

قاعدتاً کسانی که شغل هایی دارند که کمر آنها هنگام کار به مقدار زیاد و به تعداد زیاد حرکت می کند ، مثل شغل هایی که مستلزم خم شدن و چرخیدن به طرفین می باشد مستعد به تنگی کانال نخاعی هستند. 

4- وراثت : 

کسانی که در خانواده افراد نزدیک آنها مانند پدر مادر و یا خواهر و برادر آنها دچار تنگی کانال نخاعی هستند. قاعدتاً ستون فقرات این افراد شبیه اقوام نزدیک آنهاست.

5- بیماری های روماتیسمی : 

بیماری های روماتیسمی مانند آرتریت ، روماتوئید ، اسپوندیلیت ، آنکیلوزان باعث می‌شوند که فرد مستعد تنگی کانال نخاعی بشود. زیرا در این بیماری ها مفاصل ستون مهره ها یا فاست دچار التهاب می‌شوند و همین التهاب باعث افزایش رشد آنها می شود. 

6- بیماری های مادرزادی :

بیمارهای مادرزادی مانند آکندروپلازی ها این افراد دچار کوتاهی دست و پا هستند و سر بزرگی دارند و مستعد تنگی کانال نخاعی هستند. زیرا کانال نخاعی انها قطر کمی دارد. بعد از سنین ۳۰ سالگی دچار علائم تنگی کانال نخاعی می شوند.

راه های تشخیص تنگی کانال نخاعی چیست ؟

اولین راه تشخیص تنگی کانال نخاعی ، گرفتن شرح حال از بیمار است. اینگونه بیماران معمولاً علائم لنگش متناوب دارند. یعنی بیمار پس از مدتی راه رفتن دچار خستگی ، گزگز و خواب رفتگی و درد در اندام های تحتانی و کمر می شود. پس از چند دقیقه نشستن و استراحت کردن بهبود پیدا می‌کند و سپس به مسیر خود ادامه می دهد. در معاینه فیزیکی این بیماران معمولاً ضعف عضلانی دیده نمی شود علت آن است که تنگی کانال نخاعی یک بیماری مزمن است و در طی سالها به وجود می آید. به همین جهت بیماران از گزگز ، سوزش و خواب رفتگی و سر شدن اندام های تحتانی شکایت دارند و درد در مرحله دوم قرار دارد. اما مهمترین و بهترین راه تشخیص تنگی کانال نخاعی انجام ام آر آی است و سپس نوار عصبی و عضلانی یا EMG که درگیری مزمن ریشه های عصبی را نشان می‌دهد.

روش های درمانی تنگی کانال نخاعی چیست ؟ 

برای درمان تنگی کانال نخاعی اصولاً چهار راه وجود دارد یکی استفاده از داروهای ضد التهاب و دیگری انجام فیزیوتراپی و مانیپولاسیون طب سوزنی و سوم تزریق های داخل ستون مهره ها و چهارم عمل جراحی ستون مهره ها است. قاعدتاً بهترین و ماندگار ترین شیوه درمان تنگی کانال نخاعی عمل جراحی است. اما قبل از انجام عمل جراحی لازم است برای بیمار درمان های ساده تر که در بالا شرح داده شد انجام شود. در صورت عدم پاسخ به درمان های ساده تر عمل جراحی برای بیمار توصیه می شود. عده زیادی از این بیماران با درمان های غیر جراحی که در بالا شرح داده شد خصوصاً با تزریق های داخل ستون مهره ها بهبود پیدا می‌کنند. انجام درمانهای غیر جراحی در بیماران توصیه می شود که علائم عصبی ندارند . قاعدتا اگر بیماری مشکلات کنترل در ادرار و مدفوع دارد یا پای بیمار هنگام راه رفتن روی پاشنه یا پنجه پا ضعیف باشد ، از همان اول درمان جراحی توصیه می شود. زیرا بیمار زمان را از دست می‌دهد و ممکن است علائم عصبی غیر قابل جبران پیدا کند. 

 

انواع جراحی تنگی کانال نخاعی
شکل 2 - انواع جراحی تنگی کانال نخاعی

انواع جراحی تنگی کانال نخاعی چیست؟ 

برای تنگی کانال نخاعی چندین روش جراحی می توان پیشنهاد کرد. 
یکی استفاده از آندوسکوپ است که در موارد محدود برای بیمارانی که دچار تنگی کانال نخاعی هستند می توان این عمل را انجام داد. که اصطلاحاً عمل های کم تهاجمی نامیده می‌شوند. 
۲- عمل های جراحی با استفاده از لوله های مخصوصی است که مانند آنتن رادیو از قطر کم شروع شده و به تدریج قطر آنها زیاد تر ختم می شوند تا یک لوله به قطر حدود ۱۸ میلیمتر در مقابل کانال نخاعی قرار می‌گیرد و سپس کانال نخاعی با دریل گشاد می شود.
۳- عمل جراحی بعدی عمل جراحی کلاسیک تنگی کانال نخاعی که عمل جراحی باز می باشد و بدون وسیله گذاری انجام می شود. در این نوع عمل کانال نخاعی گشاد می شود و وسیله‌ای در ستون مهره های بیمار قرار داده نمی شود. 
۴- آخرین نوع، جراحی عمل جراحی باز با وسیله گذاری است .هنگام عمل جراحی برای رفع تنگی مقداری از فاست ها ی بیمار را بردارند و عملاً این فاست ها رشد زیاد پیدا کردند تا ستون مهره ها پایداری پیدا کند و لق نشود. بنابرین برای جلوگیری از لیز خوردگی مهره در آینده عده‌ای از جراحان از پیچ و مهره در کمر بیمار استفاده می‌کنند و پس از رفع فشار یا دکامپرشن ریشه‌های عصبی مهره ها را با پیچ و میله به یکدیگر وصل می‌کند و با پیوند استخوانی آنها را جوش می دهند تا از لقی آنها در آینده جلوگیری کند.

زندگی با تنگی کانال نخاعی

تنگی کانال نخاعی بیماری افراد مسن است، یعنی بیماری افرادی است که بالای ۶۰ سال دارند. به عبارت دیگر بیماری افراد بازنشسته است. این بیماری طیف های گسترده ای دارد و می‌تواند از تنگی خفیف تا تنگی های بسیار شدید باشد. این بیماری می تواند علائم مبهم مانند خواب رفتگی های جزئی اندام های تحتانی تا علائم شدید عصبی مانند فلج شدن اندام ها و بی اختیاری ادرار و مدفوع ایجاد کند. 
بیماری تنگی کانال نخاعی چون به طور مزمن و در طی سالها به مقدار کم و بتدریج بوجود می آید، معمولاً علائم پر سر و صدایی ندارد. ولی از آنجایی که افراد مسن لازم است یا برای سلامتی قلب و عروق پیاده روی کنند ، عملاً زندگی آنها را تحت تاثیر قرار می دهد. زیرا اینگونه بیماران تمایل دارند کارهای خود را نشسته انجام دهند و تمایلی به انجام ورزش و پیاده روی و راه رفتن ندارند و همین باعث می شود که پدیده پیری در واقع در آن ها سریعتر پیشرفت کند. 
نکته مهم در زندگی با تنگی کانال نخاع این است که این بیماری چقدر کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد، قاعدتا اگر بیمار می‌تواند به پیاده‌ روی خود بپردازد و زندگی قابل قبولی داشته باشد، درمان های غیر جراحی کافی است ولی اگر بیمار نتواند راه برود و کیفیت زندگی خوبی نداشته باشد یا هنگام راه رفتن به علت اختلال در تعادل دچار سقوط ها و زمین خوردگی های مکرر شود صلاح است مورد عمل جراحی قرار گیرد تا بتواند باقیمانده عمر خود را با کیفیت خوبی سپری کند. 

آیا میتوان از تنگی کانال نخاع پیشگیری کرد؟ 

واقعیت آن است که تمام بیماری هایی که ما مبتلا می شویم جنبه های ژنتیکی دارد ، یعنی استعداد آن را داریم. ولی می‌توان زمان بروز این بیماری‌ها و شدت بروز آنها را با رعایت نکات بهداشتی و ایمنی ستون مهره ها تغییر داد. اولین قدم این است که ببینیم تنگی کانال نخاعی چگونه به وجود می آید؟ تنگی کانال نخاعی تابع قانون های بیومکانیک می باشد. یعنی وقتی ستون مهره ها دچار لقی کمی شود فاست یا مفاصل ستون مهره ها رشد بیش از حد پیدا می کنند تا جلوی لقی را بگیرند.

علت لق شدن ستون مهره ها چیست ؟

علت لق شدن ستون مهره ها برداشته شدن حمایت عضلانی و نیز خراب شدن لیگامان ها می باشد. بنابراین هنگام کار و زندگی باید مواظب این دو عنصر مهم باشیم. برای تقویت عضلات باید ورزش مناسب کنیم و شغل مناسب داشته باشیم. قاعدتاً فردی که توانایی بدنی یک شغل سنگین را ندارد وقتی کار می کند عضلات وی دچار فرسودگی و خستگی می شوند و در نتیجه لیگامانهای دچار خرابی و از دست دادن خاصیت کشسانی و پارگی می شود و فرد مستعد لقی می شود. بنابراین یکی از کارهایی که باید بکنیم این است که از انجام کارهای سنگین خودداری کنیم که خوشبختانه امروزه انسان با اختراع ماشین های مختلف این کار را انجام داده است. صد سال یا دویست سال قبل بسیاری از کارها با دست انجام می‌گرفت. مثلاً نجار ها یا آهنگران برای بریدن چوب یا آهن از اره دستی استفاده می‌کردند ، ولی امروزه وسایل برقی این کار را انجام می‌دهند .در افراد کارگر و صنعت گر بلند کردن اجسام سنگین قاعدتاً باعث خستگی و فرسودگی عضلات و شل شدن و پاره شدن لیگامان می شود و بالعکس در کارمندان و پشت میز نشین ها و مدیران و افرادی هم که کار سنگین ندارند در صورتی که ورزش نکنند عضلات و لیگامان ها چون استفاده نمی شوند به تدریج کوتاه می شوند لیگامان ها علاوه بر کوتاه شدن خاصیت کشسانی خود را از دست می‌دهند در نتیجه ستون مهره‌ها مستعد لقی می شود. بنابراین تا اینجا دو اصل مهم در مورد پیشگیری از تنگی کانال نخاعی که عبارت است از انجام حرکات ورزشی و نرمش های حساب‌شده و کارهای بدنی مناسب و دوم جلوگیری از بی حرکتی ستون مهره ها و از دست دادن توده عضلانی و از دست دادن و جلوگیری از کوتاه شدن عضلات و لیگامان ها با استفاده از ورزش و نرمش های صبحگاهی و آمادگی بدنی بیان شد.

 نکته سوم در مورد ورزشکاران می باشد.  ورزش همانطور که مفید است در صورتی که بدون رعایت اصول فیزیولوژیک انجام گیرد می‌تواند مضر باشد. به همین جهت یک ورزشکار هم می‌تواند با انجام یک ورزش نامناسب، به مقدار نامناسب، به تعداد نامناسب باعث پاره شدن لیگامان های خود بشود. قاعدتاً لیگامانی که پاره شد حتی اگر جوش بخورد مانند لیگامان های طبیعی خاصیت کشسانی ندارد و همین باعث لقی مهره ها می‌شود و در آینده فرد را مستعد تنگی کانال نخاعی می کند. به همین جهت است که در ورزشگاه ها از مربی ورزشی استفاده می‌کنند که تحصیلات لازم در زمینه ورزش ، فیزیولوژی ، آناتومی بدن انسان را دارد و در کارخانه ها نیز لازم است از متخصص طب کار استفاده کنند تا سلامت کارگران و افراد و از جمله سلامت ستون مهره ها برقرار باشد و این گونه افراد در سنین بالا و بازنشستگی دچار تنگی کانال نخاعی نشوند. 

نقش جراح و فوق تخصص ستون فقرات در تنگی کانال نخاعی چیست ؟ 

واقعیت این است که تعداد قابل ملاحظه‌ای از افراد بازنشسته و سنین بالای جامعه دچار تنگی کانال نخاعی می شوند. در اوایل قرن بیستم ( حدود صد سال قبل ) متوسط عمر مردم ۴۷ سال بود. در صورتی که اکنون به ۶۷ سال رسیده است و هر چه سن افراد بالاتر می‌رود، میزان بیماری ها بیشتر می‌شود. به همین علت است که امروزه در پزشکی تخصصی به نام Geriatric به وجود آمده است که مخصوص افراد مسن است. زیرا گروه های سنی خاص بیمار خاص خود را دارند و همانطور که بیماران کم سن و سال و اطفال بیماری خاص خود را دارند ، افراد مسن نیز مشکلات خاص خود را دارند و یکی از بیماریهای مهم این گروه تنگی کانال نخاعی است که کیفیت زندگی افراد مسن را تحت تاثیر قرار می دهد. زیرا تنگی کانال نخاعی باعث می‌شود که فرد نتواند راه برود. عده ای از این افراد حتی چند قدم نمی توانند راه بروند. بنابراین همیشه در حالت نشسته زندگی می‌کنند و مشکلات زیادی را در آینده پیدا می کنند. زیرا این افراد لازم است که روزانه یک ساعت پیاده روی نمایند تا قلب و عروق آنها بهتر کار کند ولی این کار را نمی توانند انجام بدهند. جراح ستون فقرات با انجام اعمال جراحی و رفع کردن تنگی کانال نخاعی ستون مهره ها می تواند به این افراد کمک کند تا باقیمانده عمر خود را با کیفیت مناسبی طی کنند. بنابراین قسمتی از کار جراح ستون فقرات عملاً درمان بیماران مسن است یا در واقع می توان گفت جراح ستون فقرات جراح رشته تخصصی Geriatric است . نکته جالب این است که هر روز که می‌گذرد به تعداد بیماران تنگی کانال نخاعی بیشتر می شود و تعداد بیشتری عمل جراحی بر روی این بیماران  انجام می گیرد.

چه کسانی به تنگی کانال نخاعی مبتلا می شوند ؟

اصولا تنگی کانال نخاع را می توان به دو دسته تقسیم کرد، یکی تنگی کانال نخاعی مادرزادی که فرد در پیدایش آن نقشی ندارد. این گونه تنگی های کانال نخاعی معمولاً زیر سن ۵۵ سال اتفاق می افتند و تنگی کانال نخاعی مادرزادی نامیده می شوند در افرادی دیده می شوند که کانال نخاعی آنها کوچک تر از افراد عادی ساخته شده است. مانند کسانی که دچار بیماری آکندروپلازی هستند یا افرادی که در سن جوانی دچار تنگی کانال نخاعی می شوند. دوم تنگی کانال نخاعی اکتسابی است که در افرادی دیده می‌شود که در سن بالای ۵۵ سال دارد این گونه افراد به هر دلیلی دچار لقی های کوچکی در ستون مهره ها می شوند ، مثلاً کسانی که کارهای سنگین بدنی دارند ، کار سنگین در اوایل موجب تقویت عضلات می شود ولی اگر از حد توان عضلانی بیشتر شود ، عضلات دچار خستگی مزمن می شوند. در نتیجه درست کار نمی کنند و فشار به لیگامانها وارد می‌شود و لیگامان ها هم اگر زیادی کشیده شوند ، خاصیت کشسانی خود را از دست می دهند ، درست مانند کشی که در لباس شما وجود دارد ، اگر زیاد کشیده شود دیگر خاصیت کشسانی خود را از دست می دهد. علاوه بر آن لیگامان ها ممکن است پاره شوند و اگر لیگامان پاره شود و دوباره جوش بخورد دیگر خاصیت کشسانی لیگامان سالم را ندارد و همین باعث لقی مهره ها می شود و فرد را مستعد تنگی کانال نخاعی می کند. وقتی کانال نخاعی لق می‌شود واکنش طبیعی بدن در برابر لقی و ناپایداری این است که سطح تماس دو استخوان مفصل را زیاد کند یعنی مفصل بزرگ می‌شود و همین بزرگ شدن مفصل ستون مهره ها باعث تنگی می شود. 
عده‌ای از افراد هم که شغل های نشستنی دارند مانند مدیران کارمندان و نیز کسانیکه ورزش نمی کنند. اینها هم به علت اینکه دچار لقی مهره ها می شوند ، در نهایت دچار تنگی کانال نخاعی می شوند. هنگامی که ما از عضله استفاده نمی‌کنیم ، عضله شروع به کوتاه شدن و لاغر شدن می کند یا اگر از لیگامان استفاده نکنیم لیگامان به تدریج خاصیت کشسانی خود را از دست می‌دهد و در نتیجه انعطاف پذیری بدن ما پایین می آید. در نهایت مهره ها لق می شوند و موجب تنگی کانال نخاعی می شوند.

چرا بیماران تنگی کانال نخاعی مانند دیسک دردهای شدید ندارند و درد آنها ملایم است؟

چون تنگی کانال نخاعی بتدریج ایجاد می شود مثلا در عرض یکسال کسری از 1 میلی متر قطر کانال نخاعی کم می شود، بیماران به نوعی به این کم شدن تطابق می کنند و عملا یک نوع همزیستی مسالمت آمیز با هم دارند به این دلیل تنگی کانال نخاعی را حس می کنند تا زمانیکه رویدادی در ستون مهره ها مانند التهاب دیسک بروز کند یا تنگی کانال نخاعی خیلی پیشرفته شود در آن صورت بیمار دچار درد و علائم عصبی می شود.

 

مقالات پربازدید