درد سیاتیک
درد سیاتیک دردی است که از کمر، به باسن، پشت ران و پشت و یا خارج ساق پا احساس می شود. معمولاً، درد سیاتیک یک طرفه است، اما میتواند دو طرفه نیز باشد. درد می تواند به صورت ناگهانی ایجاد شده یا به تدریج و با گذشت زمان افزایش پیدا کند .

در صورت تمایل فایل صوتی مقاله را بشنوید

 فصل ۲- آناتومی عصب سیاتیک

 عصب سیاتیک و علل درد سیاتیک چیست ؟

همانطور که در شکل 1 و 2 دیده میشود عصب سیاتیک بزرگترین عصب بدن انسان است. این عصب  در داخل باسن و در پشت ران درست درخط وسط سیر می‌کند و به زانو می رسد. در پشت زانو به دو شاخه تی بیال و عصب پروانه آل مشترک تقسیم می شود. البته عصب پرونئال مشترک خود به دو عصب پرونئال سطحی و عمقی تقسیم می شود. عصب پرونئال سطحی حسی است و به پوست میرود و حس جلوی پای انسان را تامین میکند و عصب پرونئال عمقی به عضلات جلوی ساق پا میرود . همانطور که در شکل 3 دیده میشود ،عصب سیاتیک از ۵ ریشه عصبی در داخل کمر و لگن  تشکیل می شود. که عبارتند دو ریشه از کمر انسان که ریشه عصبی چهارم و پنجم کمری ( L4و L5) و سه ریشه از لگن که شامل ریشه اول دوم و سوم لگنی ( S1 ,S2,S3 ) می باشد. همانطور که در شکل 2 دیده میشود ، این عصب در باسن انسان از زیر عضله گلابی شکل یا عضله پیریفورمیس رد می شود و در پشت زانو به دو شاخه تیبیال و عصب پرونئال مشترک تقسیم می شود. اصولا ساق پا از دو قسمت درست شده است :  عضلات قسمت جلوی ساق پا از عصب پرونئال  عمقی عصب میگیرند وعضلات قسمت پشت ساق پا از عصب تیبیال عصب میگیرند  .  کلیه حرکات  پاهای ما ( مانند راه رفتن ، ایستادن ، فشردن پدال ترمز و گاز ، برداشتن پا از روی ترمز ) از طریق این عصب( یعنی عصب سیاتیک و دوشاخه انتهایی آن عصب پرونئال عمقی و عصب تیبیال ) انجام می گیرد. 

درد سیاتیک
شکل 1- مسیر درد سیاتیک که از باسن به پشت ران و سپس پشت ساق پا تیر میکشد .

درد سیاتیک چیست ؟ 

 همانطور که در شکل 1 دیده میشود ، درد سیاتیک دردی است که در مسیر عصب سیاتیک بوجود می آید یعنی  از کمر، به باسن ، پشت ران و پشت و یا خارج ساق پا احساس می شود. معمولاً، درد سیاتیک یک طرفه است ،  اما می تواند دو طرفه نیز باشد  . درد می تواند به صورت ناگهانی ایجاد شده یا به تدریج و با گذشت زمان افزایش پیدا کند . درد  سیاتیک در 90 درصد موارد در نتیجه پارگی یا فتق دیسک ایجاد می شود و در اینگونه مواقع معمولاً دیسک پاره شده یا فتق دیسک  به ریشه های عصب سیاتیک(معمولا ریشه عصبی L5  به علت دیسک L4-L5 و ریشه عصبی  S1  به علت فتق یا پاره شدن دیسک L5-S1  فشار وارد می کند. پس به طور خلاصه  شایعترین علت درد سیاتیک پارگی یا فتق دیسک L4-L5 و L5-S1 است .  سایر بیماریهایی که باعث درد عصب سیاتیک می شوند شامل تنگی کانال نخاعی ، تومورهای ستون مهره ها ، عفونت های ستون مهره ها و یا تومر های داخل لگن و تومورهای خود  عصب سیاتیک هستند .وقتی ریشه های عصب سیاتیک  تحت فشار قرار می گیرند، باعث  ایجاد ضعف در عضلات، بی حسی  ، ضعف ساق پا یا احساس سوزش کف پا و یا کمر می شوند. بعضی از مطالعات نشان داده اند که 40 در صداز افرادی که دچار دیسک کمر میشوند فقط با  درد سیاتیک مراجعه میکنند ، ( بدون اینکه کمر درد داشته باشند)  .

شکل 2- مسیر و آناتومی عصب سیاتیک

درد در مسیر عصب سیاتیک چه اهمیتی دارد ؟

درد در مسیر عصب سیاتیک اهمیت زیادی دارد. زیرا شایع‌ ترین علت آن پارگی دیسک کمر می باشد و در درجه بعد تنگی کانال نخاعی و در درجه بعد لیزخوردگی مهره های کمر است. این سه بیماری مهم هستند و معمولا نیاز به عمل جراحی دارند . 

 

رشته های عصبی سیاتیک
شکل3 طرز تشکیل عصب سیاتیک


درد سیاتیک چه نوع دردی است ؟

 درد  سیاتیک یک درد مکانیکی است و با حرکت ایجاد و یا تشدید میشود و با دراز کشیدن بهتر میشود . درد سیاتیک ممکن است در زمان ایستادن، نشستن یاراه رفتن ایجاد شود.همانطور که در شکل 1 دیده میشود  ، درد سیاتیک دردی است که از پشت باسن به پشت ران و سپس به پشت ساق و یا گاهی  در قسمت خارجی ساق پا انتشار پیدا می کند. و منجر به درد و گزگز کف پا و انگشتان( خصوصا انگشت شست پا یا انگشت کوچک پا )می شود. درد عصب سیاتیک در افراد مختلف می تواند از ملایم تا شدید باشد و این درد می تواند با نشستن طولانی، خم شدن به جلو  ، سرفه و عطسه کردن نیز تشدید شود.

 

چه عواملی باعث پیدایش درد سیاتیکی می شوند؟

 ریسک فاکتورهای درد عصب ساتیک چیست؟ 

راه های تشخیص درد سیاتیک چیست؟

 

تشخیص درد سیاتیک با تصویربرداری در معاینه فیزیکی ، پزشک وضعیت قدرت عضلات را مورد بررسی قرار می دهد . از بیمار خواسته می شود تا روی انگشتان یا پاشنه خود راه برود، از یک حالت چمباتمه بلند شود، برای معاینه میزان فشار به عصب سیاتیک در حالیکه بیمار روی تخت  به پشت دراز کشیده است ، پزشک یکی از پاهای بیمار  را در بلند می کند. معمولاً دردی که ناشی از عصب سیاتیک باشد، با انجام این مانور  تشدید خواهد شد

برای تشخیص بیماری سیاتیک از روش های تصویر برداری زیر استفاده میکنیم :

- عکس برداری رادیولوژی

- تصویر برداری ام آر آی (MRI)

شکل 4- بهترین وسیله تشخیص علت درد سیاتیک ام آر آی است

      - سی تی اسکن

روش های درمان درد سیاتیک

امروزه روش های مختلف برای  درد عصب سیاتیک وجود دارد که این روش ها شامل موارد زیر هستند:

1- مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئید (NSAIDs): 

مصرف این داروها باعث  کاهش تورم و التهاب و تسکین درد بیمار مبتلا به سیاتیک می شود .

 شکل 5- انواع گوناگون دارو های ضد التهاب 

2- مصرف داروهای شل کننده های عضلانی

از داروهای شل  کننده عضلات در درمان درد سیاتیک به منظور کاهش اسپاسم استفاده می شود.

شکل 6- متوکاربامول شل کننده عضلات است 

بهترین قرص برای درد سیاتیک

بهترین قرص برای درمان سیاتیک شامل سه نوع قرص است یکی قرص های ضد التهاب دوم قرص های شل کننده عضلانی و سوم قرص های که انتقال درد را کمتر می کند بهترین قرص ضد التهاب که در ایران موجود است قرص مسکن نامیده می شود که شامل دیکلوفناک یا ملوکسیکام بروفن استاین داروها باعث کم شدن تورم اطراف ریشه عصبی می شوند در نتیجه جا برای ریشه عصبی زیادتر می شود و فشار بر روی آن کمتر می شود و درد بیمار بهتر می شود. علت تورمی که در اطراف ریشه های عصبی به وجود می آید پارگی دیسک است. گروه دوم داروهایی که باعث شل کردن عضلات می شوند همانطور که می دانیم وقتی دیسک پاره می شود عضلات دچار انقباض دائم می شوند زیرا دعای من از طریق ریشه عصبی جریانهای الکتریکی وارد اثر می شود گاهی بیماران می کند که یک توده ای در کمر آنها برجسته شده است که این در واقع همان عضله دارای اسپاسم یا انقباض دائم هست. از این گروه داروها می توان به متوکاربامول باکلوفن و تیزانیدین اشاره کرد دسته سوم داروهایی هستند که انتقال درد را از نخاع به مغز کند می کنند که اینها معمولاً داروهای ضد تشنج هستند که در درمان درد هم به کار میرود که سردسته آنها گاباپنتین و پر گابالین است. توصیه می شود که این داروها تحت نظر پزشک تجویز شوند و بیماران از مصرف خودسرانه آن خودداری کنند. زیرا این داروها دچار ممکن است عارضه ایجاد کنند یا گاهی علائم بیمار را محو کنند و بیمار در آینده دچار فلج اندام بشود .

آمپول برای درد سیاتیک

اصولا داروها را میتوان به چهار طریق وارد بدن کرد.

1- از راه خوراکی 2- از راه شیاف 3- از طریق تزریق عضلانی و 4- از طریق تزریق وریدی .

بنابراین داروهایی به شکل آمپول تهیه شده است که از طریق عضلانی یا وریدی می توانند وارد بدن شود و اثر آنها بیشتر از داروهای خوراکی یا شیاف است. زیرا داروهایی که می خوریم یا از طریق شیاف وارد بدن می شوند و در واقع از طریق دستگاه گوارش وارد بدن شده و در نتیجه قبل از ورود به جریان خون به داخل کبد می روند و کبد به مقدار معینی دارو اجازه می دهد که وارد جریان خون شده و به محل ضایعه دیده برسد و آنجا را آرام کند بنابراین آمپول ها حتما باید تحت نظر پزشک مصرف شوند حالا به شرح تعدادی از این آمپولها که برای درمان کمردرد و درد سیاتیک به کار می روند می پردازیم. سردسته این آمپولها داروهای کورتونی است که در اصطلاح پزشکی استروئید نامیده می شود و عوام آمپول های شیری می گویند. سردسته اینها متیل پردنیزولون، تریامسینولون و بتامتازون است این داروها معمولاً عضلانی تزریق می شوند. تزریق وریدی داروها حتما باید در بیمارستان و تحت نظر پزشک انجام شود. این داروها قویترین داروهای ضد التهاب هستند و وقتی که وارد جریان خون می شوند، سریعاً ضایع رفته و التهاب آن محل را درمان می کنند و اثرات آنها معمولاً یک ساعت بعد از تزریق ظاهر می شود و تا چندین روز ادامه دارد. از عوارض آنها شامل : درد معده ، زخم معده، خونریزی معده ، بالا بردن فشار خون و بالا بردن قند خون است. بنابراین در بیمارانی که مبتلا به بیماری های معده ، قلبی ، فشار خون و دیابت هستند باید با احتیاط مصرف شوند. داروی دیگری به نام آمپول تتراکوزاکتاید نیز وجود دارد که باعث آزاد شدن کورتون طبیعی انسان از غده فوق کلیه می شود. آمپول تتراکوزاکتاید داروی خوبی است اما گاهی باعث حساسیت های شدید می شود. دسته دوم داروهای ضد التهاب تزریقی هستند مانند آمپول دیکلوفناک یا آمپول کتورولاک که این داروها هم بعد از تزریق بدونی که به کبد بروند مستقیم به محل ضایعه دیده می رسند و اثرات خود را شروع می کنند و تقریباً عوارض آنها شبیه عوارض قرص های کورتونی است که می تواند باعث بالا رفتن فشار خون ، ایجاد زخم معده یا خونریزی گوارشی می شوند ولی قند خون را معمولاً بالا نمیبرند. دسته سوم داروهای شل کننده عضلانی هستند که شامل آمپول متوکاربامول است. آمپول متوکاربامول را می توان به صورت تزریق عضلانی مصرف کرد. این داروها نیز باعث شل کنندگی عضلانی می شوند و اثر آمپول متوکاربامول قویتر از اثر قرص آن است ولی صلاح است در بیمارستان یا درمانگاه مصرف شود. گروه چهارم داروهای مخدر هستند که از ترکیبات تریاک هستند. همانطور که میدانیم تریاک قوی ترین و اولین داروی ضد دردی بوده است که انسان به آن دست یافته است ولی به دلیل اعتیاد آور بودن برای درمان در منازل کنار گذاشته شده است. فقط کاربرد آن در بیمارستانها و در درمان دردهای پس از عمل جراحی یا دردهای بیماران مزمن سرطانی است. این داروها شامل آمپول مورفین ، آمپول پتیدین و آمپول ترامادول و آمپول کدئین می باشد. این داروها بسیار قوی می باشند به فاصله و اثرات آنها تقریبا 15 دقیقه پس از تزریق ظاهر می شوند و نسخه کردن آنها تابع قوانین خاصی است و حتماً باید در بیمارستان مصرف شود. لازم به ذکر است که داروهای مخدر علاوه بر اینکه ضد درد هستند باعث آرام شدن بیمار و احساس سرخوشی می شوند که این از خصوصیات اختصاصی این داروهاست. از عوارض داروهای مخدر این است که تنفسی است و موارد مسمومیت با تریاک است به همین جهت باید با احتیاط و با دوز کم و در بیمارستان مصرف شود. به طور توصیه می شود اینگونه داروها در کلی تزریق کلیه داروهای تزریقی بدون تجویز پزشک و در منزل عاقلانه نیست. حتماً بیمارستان و تحت نظر پزشک مصرف شوند.

گاباپنتین برای سیاتیک

همانطور که می دانیم وقتی ضایعه ای در قسمتی از بدن بوجود میآید . مث ًلا دیسک یک نفر پاره میشود ، فشار بر روی ریشه های عصبی باعث می شود که جریان های الکتریکی که در اصطلاح پزشکی پیام های عصبی نامیده می شود از عصب سیاتیک بیمار وارد نخاع شود و از طریق نخاع به مغز منتقل شود و در مغز به صورت درد حس شود. در واقع میتوان گفت که نخاع یک شاهراه یا اتوبان است که پیام های عصبی از آن عبور کرده و خود را به مرز می رساند بنابراین اگر بتوانیم به طریقی باعت هدایت این پیامهای عصبی و میزان آنها را کم کنیم قائدتا درد بیمار کم میشود. در بیماران دیابتی که به دانشمندان مدتها به فکر این بودند که داروی پیدا کنند که بتواند این کار را انجام دهد، خصوصاً علت نوروپاتی دردهای سوزشی شدید دارند. اینگونه بیماران حس می کنند که پای آنها را در داخل آتش گذاشته اند یا صدها سوزن وارد پاهای آنها میشود . به این ترتیب دو داروی مهم کشف شد که باعث کم کردن انتقال پیام های درد از نخاع به مغز می شدند . که این داروها عبارت بودند از گاباپنتین و پرگابالین. این داروها در اصل داروهایی بودند که برای کنترل تشنج ساخته شدند اما بعدها دیدند که بر روی انتقال درد هم موثر است به همین جهت امروزه توسط اکثر پزشکان در درمان بیماری های درد مصرف می شود. از مزیت های مهم گاباپنتین این است که عوارض گوارشی معمولاً نمیدهد. در حالی که داروهای ضد التهاب مانند دیکلوفناک بروفن ممکن است عوارض گوارشی بدهند و فشارخون بیماران را بالا ببرند ولی از عوارض مهم گاباپنتین می توان سرگیجه و احساس خواب آلودگی را نام برد . بسیاری از بیمارانی که دچار درد سیاتیک و کمر درد هستند و پزشکان برای آنها گاباپنتین تزریق می کنند وقتی به اینترنت مراجعه می کنند و ملاحظه میکنند که گاباپنتین دارویی است که در درمان تشنج به کار میرود ، وحشت زده میشوند و از مصرف آن خودداری میکنند. در حالی که امروزه در اکثر کلینیکهای درد دنیا از این دارو به عنوان داروی ضد درد استفاده می کنند .هنگامی که دارو در درمان تشنج به کار میرود توصیه میشود که دارو را ناگهان قطع نکنند بلکه به تدریج کم کنند و سپس قطع کنند . اما در مواردی که به عنوان داروی ضد درد به کار می رود این چنین نیست و بیمار می تواند دارو را قطع کند و مشکلی برای بیمار پیش نمی آید.

پرگابالین یا لیریکا برای درمان درد سیاتیک

یکی از داروهایی که در درمان درد سیاتیک استفاده می شود داروی پرگابالین یا لیریکا (lyrica) است. این دارو نیز اولین بار برای درمان بیماری تشنج و صرع تولید شد اما بعدها پزشکان متوجه شدند که که اثرات ضد درد خیلی خوبی دارد بنابراین پزشکان شروع به تجویز این دارو برای درمان دردهای مختلف از جمله دردهای نوروپاتی در بیماران دیابتی کردند. از لحاظ ساختمان این دارو نیز مانند دارویی گاباپنتین شبیه اسید آمینه مهاری است که در نخاع انسان های طبیعی وجود دارد و گاما آمینوبوتیریک اسید (Gaba) نامیده می شود. از آنجا که این دارو می تواند باعث سرگیجه و خواب آلودگی شود, پزشکان معمولا دارو را با دوز کم شروع میکنند و به تدریج بر مقدار آن میافزایند.

عوارض شایع پرگابالین چیست ؟

عوارض شایع پرگابالین شامل سرگیجه ، خواب آلودگی، تاری دید، دوبینی است. بنابراین کسانی که کارهای دقیق دارند یا رانندگی می کنند صلاح است که دارو را شبها مصرف کنند. از دیگر عوارض پرگابالین میتوان به سردرد اختلال حافظه، خشکی دهان ، اختلال دید ، افزایش وزن اشاره کرد. البته حساسیتهای داروی نیز با این دارو گزارش شده است. مصرف آن در دوران شیردهی و حاملگی باید با احتیاط انجام بشود.

پرگابالین چگونه باعث کاهش درد می شود؟

این دارو کانال های کلسیمی را می بندد و مانع انتقال پیام های درد از نخاع به مغز می شود. این دارو یکی از داروی جدید است که در سال ۲۰۰۴ کشف شد و فرمول از روی داروی گاباپنتین ساخته شد. باید توجه داشت عوارضی که در در مورد پرگابالین ذکر شد ، در کمتر از ۱۰ درصد افراد اتفاق می افتد و نود درصد افراد معمولاً پرگابالین را بدون عارضه می توانند مصرف کنند. در درمان سیاتیک اکثر پزشکان ترجیح می دهند که ابتدا گاباپنتین برای بیمار تجویز کنند ، در صورتی که گاباپنتین موثر نباشد یا در بیمار عوارض ایجاد کند ، از پرگابالین استفاده می کنند. پرگابالین پس از مصرف سریع جذب می شود و مصرف آن با غذا اثری در جذب آن ندارد. بنابراین میتوان آن را همراه غذا مصرف کرد. این دارو به مقدار کمتر از یک درصد با پروتئینهای خون پیوند می شوند و ۹۹ درصد دارو به صورت آزاد در خون وجود دارد. نیمه عمر این دارو به طور متوسط حدود ۶ ساعت است. پس از این مدت دارو توسط کلیه دفع می شود و باید دوباره بیمار دوز جدید دارو را مصرف نمایید. پرگابالین از لحاظ ساختمانی بسیار شبیه لوسین و ایزولوسین است که اسید آمینه طبیعی بدن انسان است. در مقایسه بین پرگابالین و گاباپنتین باید گفت که پرگابالین سه بار قوی تر از گاباپنتین اثرات ضد درد دارد حدود ۶ بار اثرات ضد تشنج قوی تر نسبت به گاباپنتین دارد . پر گابالین هم در شیر ترشح می شود و هم از جفت انسان عبور می کند . بنابراین در دوران شیردهی و حاملگی باید با احتیاط مصرف شود.

مقالات پربازدید